برگزاری همایش حافظ بر قله غزل در سفارت جمهوری اسلامی ایران در سوئد

همایش فرهنگی و ادبی حافظ بر قله غزل، در 20 مهر 1405 به مناسبت روز بزرگداشت حافظ، در محل سفارت جمهوری اسلامی ایران در سوئد برگزار شد.

همایش فرهنگی و ادبی «حافظ بر قله غزل فارسی» به مناسبت روز بزرگداشت خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، با حضور جمعی از شاعران، نویسندگان، پژوهشگران و علاقه‌مندان به زبان و ادبیات فارسی در سفارت جمهوری اسلامی ایران در استکهلم برگزار شد.

این همایش با حضور شخصیت‌های فرهنگی و ادبی ایرانی، افغانستانی، تاجیکستانی و ازبک‌تبار مقیم کشورهای مختلف اروپایی برگزار شد و فرصتی برای بررسی جایگاه حافظ در ادبیات فارسی، تأثیر اندیشه و اشعار وی بر فرهنگ و عرفان و نقش زبان فارسی در پیوند میان ملت‌های حوزه تمدنی مشترک فراهم آورد.

در ابتدای این مراسم، جناب آقای حجت‌الله فغانی، سفیر جمهوری اسلامی ایران در سوئد، ضمن خوشامدگویی به مهمانان و قدردانی از حضور شاعران و پژوهشگران فارسی‌زبان از کشورهای مختلف اروپایی، به جایگاه ممتاز حافظ در ادبیات فارسی و گستره جهانی نفوذ شعر وی پرداخت. ایشان با اشاره به تأثیرپذیری اندیشمندانی همچون گوته، نیچه و امرسون از حافظ، ماندگاری اشعار لسان‌الغیب را حاصل پیوند هنرمندانه عشق، عرفان، معارف قرآنی و ظرافت‌های زبانی دانست و تأکید کرد که پیام حافظ فراتر از مرزهای جغرافیایی و تاریخی، همچنان برای انسان امروز الهام‌بخش است.

سفیر کشورمان در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ریا و تزویر حاکم بر روزگار حافظ و شباهت آن با برخی واقعیت‌های جهان معاصر، از رویکرد دوگانه کشورهای غربی در قبال حقوق بشر، دموکراسی و حاکمیت قانون انتقاد کرد. وی با اشاره به فاجعه میناب و تهدیدهای مطرح‌شده علیه تمدن دیرپای ایران، این رفتارها را نشانه آشکار فاصله میان ادعاهای اخلاقی غرب و عملکرد آن دانست و از سکوت یا همراهی برخی متحدان غربی در برابر این اقدامات انتقاد کرد. وی در پایان، تزویرستیزی، تاب‌آوری و امید به آینده روشن را از مهم‌ترین آموزه‌های حافظ برای مواجهه با دشواری‌ها و بی‌عدالتی‌های جهان امروز برشمرد.

در ادامه این همایش، سیدعطاءالله مهاجرانی، نویسنده و پژوهشگر ادبی و وزیر اسبق فرهنگ و ارشاد اسلامی، در سخنانی با موضوع پیوند حافظ و قرآن کریم، به بررسی ریشه‌های قرآنی اندیشه و زبان شاعرانه حافظ پرداخت.

مهاجرانی سخنان خود را با طرح این پرسش آغاز کرد که «حافظ چگونه حافظ شد؟» و در پاسخ، با استناد به مصرع «هر چه کردم همه از دولت قرآن کردم»، اظهار داشت که تأثیر قرآن بر حافظ صرفاً به بهره‌گیری از واژگان و مضامین قرآنی در اشعار وی محدود نمی‌شود، بلکه آموزه‌های قرآن در شیوه تفکر، منش و سلوک این شاعر نیز تجلی یافته است.

وی با بررسی غزل آغازین دیوان حافظ، «الا یا ایها الساقی»، به تبیین مفاهیم عرفانی و قرآنی نهفته در ابیات آن پرداخت و با استناد به آیاتی از قرآن کریم، برداشت‌های عرفانی از مفاهیمی همچون ساقی، شراب و حضور را تشریح کرد. وی همچنین با اشاره به بهره‌گیری حافظ از داستان‌های پیامبران، از جمله حضرت سلیمان، یوسف و عیسی، توضیح داد که حافظ این روایت‌ها را صرفاً بازگو نمی‌کند، بلکه با نگاهی خلاقانه و شاعرانه، معانی تازه‌ای از آن‌ها می‌آفریند و به تجربیات انسانی پیوند می‌زند.

ایشان در بخش دیگری از سخنان خود، با بررسی ویژگی‌های ساختاری شعر حافظ، از جمله بهره‌گیری از تضادها و دوگانه‌های معنایی، به پیوندهای هنری میان دیوان حافظ و قرآن کریم پرداخت. وی همچنین با تحلیل غزل مشهور «دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند»، جلوه‌هایی از مفاهیم سوره‌های قدر و دخان را در شعر حافظ تشریح کرد و در پایان، قرآن کریم و دیوان حافظ را به دو آینه در برابر یکدیگر تشبیه کرد که جلوه‌های حقیقت، حکمت و زیبایی در آن‌ها بازتاب یافته است.

عبدالغفور آرزو، شاعر، پژوهشگر، دیپلمات  و سفیر پیشین افغانستان، دیگر سخنران این همایش بود که با نگاهی تطبیقی به بررسی پیوندهای فکری و عرفانی میان خواجه عبدالله انصاری و حافظ شیرازی پرداخت. وی با اشاره به اشتراکات معرفتی و عرفانی این دو چهره برجسته ادب فارسی، بر جایگاه حافظ به‌عنوان یکی از نمادهای میراث مشترک فرهنگی فارسی‌زبانان تأکید کرد و زبان و ادبیات فارسی را پیوندی ماندگار میان ملت‌های منطقه، فراتر از مرزهای سیاسی امروز، دانست.

در بخش دیگری از برنامه، مینو شمس، نویسنده ایرانی حوزه ادبیات کودک در سوئد، با اشاره به تجربیات خود در زمینه آموزش زبان فارسی به نسل‌های جدید ایرانیان مقیم خارج از کشور، بر ضرورت آشنا کردن کودکان و نوجوانان با گنجینه شعر و ادب فارسی، به‌ویژه آثار حافظ، تأکید کرد. وی حفظ و انتقال زبان مادری را از مهم‌ترین عوامل تداوم هویت فرهنگی نسل‌های جدید ایرانیان خارج از کشور برشمرد.

این مراسم همچنین با شعرخوانی شفیقه یارقین، شاعر و پژوهشگر افغانستانی، فردوس اعظم، شاعر تاجیکستانی، و جمعی دیگر از شاعران فارسی‌زبان، از جمله آقایان علی‌نژاد و قاسمی، همراه بود. فردوس اعظم در این نشست سروده‌ای با عنوان «امپراتور غزل» را به حافظ تقدیم کرد و آقای علی‌نژان نیز با قرائت اشعار خود، ضمن بیان ویژگی خاص حافظ در بیان درد مردم وظیفه شاعر را در دفاع از حق و دفاع از مظلوم دانستند. ایشان در ادامه دو غزل، یکی در وصف شهدای میناب و دیگری در مذمت مرام خائنین به وطن، تقدیم حضار در جلسه کردند.

در پایان این همایش، فرصتی برای پرسش و پاسخ و گفت‌وگوی صمیمانه میان شرکت‌کنندگان و سخنرانان فراهم شد.

برگزاری این نشست فرهنگی در استکهلم، جلوه‌ای از ظرفیت زبان و ادبیات فارسی در گردهم‌آوردن فرهیختگان و دوستداران فرهنگ ایرانی از ملیت‌ها و کشورهای مختلف بود و بار دیگر جایگاه شعر حافظ را به‌عنوان یکی از میراث‌های ماندگار و پیونددهنده حوزه تمدنی زبان فارسی به نمایش گذاشت.